Đôi Điều Về Phối Hợp Kháng Sinh


Nguyễn Hữu Đức

Chúng tôi có nhận được thư của nhiều bạn đọc, đặc biệt các bạn đang làm việc ở tuyến y tế cơ sở, nêu thắc mắc liên quan đến việc phối hợp kháng sinh.

Chẳng hạn có bạn thắc mắc về một đơn thuốc phối hợp 2 kháng sinh Cephalexin và Cotrim, hoặc một đơn thuốc khác phối hợp Amoxicillin và Cotrim, với ý khi chỉ định phối hợp Cephalexin (hoặc Amoxicillin) là kháng sinh diệt khuẩn với Cotrim (có chứa Sulfamid) là kháng sinh hãm khuẩn, nhà điều trị đã làm trái với một trong những nguyên tắc phối hợp kháng sinh.

Hoặc có bạn thắc mắc, trên nguyên tắc có thể phối hơp một kháng sinh thuộc nhóm Penicillin với một kháng sinh thuộc nhóm Aminosid, trước đây khá lâu các nhà điều trị thường phối hợp Penicillin và Streptomycin (thuộc nhóm Aminosid), thậm chí có hẳn một biệt dược phối hợp Penstrep được ưu chuộng sử dụng, thế tại sao nay lại có khuyến cáo không kết hợp Penicillin và Streptomycin?
http://2.bp.blogspot.com/_VQ9rNqIIL6k/TDXIIQiJyUI/AAAAAAAAAI8/zlPiDXMKFvg/s400/antibacterial+drugs
Trong sử dụng kháng sinh, có khi ta phải phối hợp dùng 2 kháng sinh trở lên cùng lúc để đạt hiệu quả trong điều trị bệnh nhiễm khuẩn. Sự phối hợp kháng sinh phải nhằm đạt 3 mục đích:
– Mở rộng phổ kháng khuẩn.
– Loại trừ nguy cơ xuất hiện chủng đề kháng.
– Đạt được tác dụng diệt khuẩn.

Vì phối hợp kháng sinh sẽ làm số kháng sinh phải dùng nhiều hơn, dẫn đến chi phí điều trị tăng cao, nhất là tỷ lệ bị tác dụng phụ do nhiều thuốc hơn nên sự phối hợp đòi hỏi thận trọng và cân nhắc tối đa. Cần khu trú một số trường hợp cần phối hợp kháng sinh như:

– Khi bị nhiễm nhiều loại vi khuẩn: như bị áp xe não có khi phải phối hợp 3 loại kháng sinh thuộc loại đặc biệt: Vancomycin+ Cefotaxim+ Metronidazol


– Sốc nhiễm khuẩn hoặc nhiễm khuẩn nặng chờ kết quả xét nghiệm: thường phối hợp beta lactam + aminosid

– Nhiễm khuẩn giảm bạch cầu hoặc bị suy giảm miễn dịch: có khi phải phối hợp Tobramycin + Ticarcillin

– Viêm màng trong tim: Penicillin + Aminosid hoặc đối phó với đề kháng:Vancomycin + Aminosid

– Lao, brucellose: điều trị lao thường phải phối hợp 3 kháng sinh

– Nhiễm loại vi khuẩn đặc biệt: Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter, Seratia, Citrobacter, Listeria, Enterococcus do các loại vi khuẩn này rất dễ đột biến tạo chủng đề kháng (như trị P.aeruginosa có khi dùng Ceftazidim + Amikacin).

– Khi dùng loại kháng sinh cần phải phối hợp với kháng sinh khác vì nếu dùng một mình rất dễ bị đề kháng: Rifampicin, Acid Fusidie, Fosfomycin
http://www.nature.com/nrd/journal/v1/n11/images/nrd940-f2.gif
Khi phối hợp 2 kháng sinh, cần tuân thủ một số nguyên tắc sau:

1. Hai kháng sinh phối hợp nên cùng loại tác dụng, hoặc cùng có tác dụng hãm khuẩn hoặc cùng có tác dụng diệt khuẩn.
Hãm khuẩn (còn được gọi là kiềm khuẩn, tĩnh khuẩn, trụ khuẩn hay ” ngưng trùng”, bacteriestatic) là đặc tính của loại kháng sinh chỉ ức chế sự phát triển của vi khuẩn chứ không tiêu diệt. Còn diệt khuẩn (bactericidal) là đặc tính của kháng sinh có khả năng tiêu diệt vi khuẩn. Ta chỉ dùng kháng sinh hãm khuẩn trong trường hợp cơ thể còn sức đề kháng, vì thuốc chỉ làm vi khuẩn ngưng phát triển, yếu đi và hệ thống đề kháng cơ thể sẽ làm nhiệm vụ tiêu diệt chúng. Nếu bị nhiễm khuẩn nặng, cơ thể bị suy yếu, bắt buộc phải dùng kháng sinh diệt khuẩn.


Không được phối hợp kháng sinh hãm khuẩn và kháng sinh diệt khuẩn vì sẽ dẫn đến hiệu ứng đối kháng. Lấy ví dụ, kháng sinh nhóm beta-lactam (trong đó có Cefalexin và Amoxcillin) có tác dụng diệt khuẩn do ngăn chặn sự tổng hợp lớp vỏ bọc, nó sẽ bỡ tung ra và xem như bị tiêu diệt) và tác dụng diệt khuẩn này chỉ phát huy khi vi khuẩn còn có sự phát triển tốt, tổng hợp được lớp vỏ. Nếu phối hợp kháng sinh beta-lactam với một kháng sinh có tác dụng hãm khuẩn như: Tetracyclin , Chloramphenicol… xem như beta- lactam bị đối kháng không còn tác dụng.

Bởi vì kháng sinh hãm khuẩn thường tác động đến ribosom (một bộ phận trong cơ thể người giúp nó tổng hợp protein để phát triển và tăng trưởng), làm ribosom không hoạt động , tức làm cho vi khuẩn không còn phát triển, không tiếp tục tổng hợp vỏ bọc là đích tác dụng mà beta- lactam tác động vào.

Ở đây cũng cần lưu ý một số trường hợp đặc biệt. Kháng sinh nhóm aminosid (như Streptomycin, Gentamycin, Kanamycin…) tuy tác động vào ribosom nhưng lại có tác dụng diệt khuẩn (chứ không có tác dụng hãm khuẩn như Tetracyclin).

http://www.fitbuff.com/wp-content/uploads/2010/05/stoics-stoic-300x256.jpg

Vì vậy có thể phối hợp thuốc nhóm beta- lactam với nhóm Aminosid. Kháng sinh Cotrim (còn gọi cotrimoxazol, biệt dược thông dụng Bactrim) thực sự là thuốc phối hợp 2 kháng sinh: Sulfamethoxazol là một sulfamid với một kháng sinh khác là Trimethoprim. Sulfamethoxazol và Trimethoprim là 2 kháng sinh hãm khuẩn nhưng khi phối hợp trong Cotrim thì lại đạt được tác dụng hiệp đồng( synergism) là diệt khuẩn.

Erythromycin được xem là kháng sinh hãm khuẩn vì tác động trên ribosom của vi khuẩn nhưng nếu khi dùng đạt được nồng độ thuốc trong máu cao sẽ có tác dụng diệt khuẩn.

Vì vậy, có khi Erythromycin được phối hợp với kháng sinh diệt khuẩn. Nếu không rõ vấn đề trên, ta sẽ thắc mắc đối với chỉ định phối hợp Erythromycin và Cotrim (Cotrim như đã trình bày, phối hợp sẵn 2 kháng sinh đạt được tác dụng diệt khuẩn, trong nhiều trường hợp chỉ dùng một mình Cotrim cũng đủ để trị bệnh nhiễm khuẩn, tuy nhiên một số nhà điều trị vẫn phối hợp nó với kháng sinh khác), thậm chí còn có ý kiến thắc mắc với cả thuốc đã được phối hợp sẵn do ta sản xuất như Erybactrim, Sulferycin.

2. Hai kháng sinh phối hợp không cùng một cơ chế tác dụng hoặc không gây độc trên cùng một cơ quan. Thí dụ như không nên phối hợp 2 beta- lactam vì có cùng tác dụng trên vỏ bọc của tế bào vi khuẩn, hoặ không phối hợp 2 kháng sinh cùng nhóm aminosid vì nhóm aminosid gây độc đối với tai và thận, nếu phối hợp 2 kháng sinh cùng nhóm sẽ làm điếc và suy thận trầm trọng trong khi hiệu quả điều trị lại không tăng.

3. Hai kháng sinh phối hợp không kích thích sự đề kháng. Thí dụ như không phối hợp Cefoxitin với Penicillin vì Cefoxitin kích thích vi khuẩn đề kháng với Penicillin bằng cách tiết ra enzym phân hủy kháng sinh phối hợp với nó.

Những điều trình bày trên cho thấy lý do vì sao có khuyến cáo chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định và hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Bởi vì nhiều vấn đề liên quan đến sử dụng kháng sinh chỉ có người chuyên môn am tường. Đối với thắc mắc về sự phối hợp Cephalexin ( hoặc Amoxicillin) với Cotrim, sự phối hợp này hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc phối hợp 2 kháng sinh cùng loại diệt khuẩn. ( Chỉ có vấn đề cần xem xét là sự phối hợp này có thực sự cần thiết hay khổng?) Còn vấn đề phối hợp Penicillin và Streptomycin, tuy không trái với nguyên tắc phối hợp kháng sinh nhưng được khuyến cáo không nên phối hợp vì Streptomycin hiện là loại kháng sinh được dùng rất hạn chế (chỉ dùng làm thuốc kháng lao), Hơn nữa thay vì phối hợp, ta đã có nhiều kháng sinh mới dùng đơn độc đạt hiệu quả cao hơn.


Like it? Share with your friends!

0

What's Your Reaction?

Angry Angry
0
Angry
Cute Cute
0
Cute
Fail Fail
0
Fail
Geeky Geeky
0
Geeky
Lol Lol
0
Lol
Love Love
0
Love
OMG OMG
0
OMG
Win Win
0
Win
WTF WTF
0
WTF

Comments 0

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Đôi Điều Về Phối Hợp Kháng Sinh

log in

Captcha!

reset password

Back to
log in
Choose A Format
Personality quiz
Series of questions that intends to reveal something about the personality
Trivia quiz
Series of questions with right and wrong answers that intends to check knowledge
Poll
Voting to make decisions or determine opinions
Story
Formatted Text with Embeds and Visuals
List
The Classic Internet Listicles
Open List
Open List
Ranked List
Ranked List
Meme
Upload your own images to make custom memes
Video
Youtube, Vimeo or Vine Embeds
Audio
Soundcloud or Mixcloud Embeds
Image
Photo or GIF
Gif
GIF format